Neuroni od papira

Potreban materijal: papir (običan, u boji, kolaž, iz novina, bilo kakav J), makaze, lenjir, lepak, olovka, pinceta ili nešto oko čega se papir može uvijati

Pravljenje tela neurona i dendrita: Papir iseckati na trakice (u našem primeru su širine oko 5mm ) proizvoljne dužine. Jedan kraj trakice pridržati vrhom pincete i spiralno ga uviti i zalepiti poslednji navoj. Oko njega obavijati narednu trakicu i ostaviti na kraju jedan deo slobodan. Tako ponavljati više puta, zavisno od toga koliko nastavaka ( dendrita) želite da bude.

Pravljenje aksona i mijelinskog omotača: Zalepiti početni deo trakica (jednu po jednu) na istom delu tela neurona tako da se napravi snop trakica koji će predstavljati akson. Mijelinski omotač napraviti obavijanjem snopa pojedinačnim širim trakicama na više mesta.

Možete se igrati i praviti neurone različitih boja, oblika, veličina i broja nastavaka.

U slikovitom prikazu koji sledi je kratka priča o istoriji izučavanja, izgledu i građi neurona.

Priča o umetniku i naučniku

,,Kao što je entomolog u potrazi za raznobojnim leptirima, tako i moja pažnja lovi u vrtovima ćelija sive mase delikatnih i elegantnih kontura misteriozne leptire duše, čije treperenje krilima nam jednog dana može otkriti tajne uma.“ (Santiago Ramon Y Cajal)

Kahalovi crteži

Pre nepunih 200 godina (1839. god.) Matijas Šlajden i Teodor Švan su postavili osnovu ćelijske teorije. Njome je objašnjeno da se svi živi organizmi sastoje od jedne ili više ćelija, odnosno, da su ćelije osnovne jedinice građe i funkcije živih bića. Prema tome, naš mozak je isto kao i svi drugi organi sačinjen od ćelija. Međutim, preciznija stuktura nervnog sistema je i dalje bila nepoznata, jer nije postojala tehnika kojom bi se jasno mogle obojiti i uočiti nervne ćelije i njihov raspored pod mikroskopom. Zbog toga su i postojale različite teorije o tome na koji način se nervne ćelije povezuju i grade tako složen organ kao što je mozak. Pedesetak godina kasnije, španski naučnik Santjago Ramon i Kahal ( Santiago Ramon y Cajal) korišćenjem specijalne metode bojenja tkiva solima srebra uočava i precizno opisuje izgled zasebnih nervnih ćelija do detalja koji i danas verno opisuju strukturu nervnog sistema. Kahal je gajio neizmernu ljubav prema umetnosti, pa je svoja naučna istraživanja verno predstavio izuzetnim crtežima (na ovom linku www.cajal.csic.es možete pronaći galeriju sa još njegovih crteža).

Hajde da se ukratko upoznamo i podsetimo izgleda nervnih ćelija (neurona)

Nervno tkivo se sastoji iz neurona (nervnih ćelija) i potpornih ćelija koje zovemo još i glija ćelije (o njima ćemo detaljnije drugom prilikom). Neuroni su funkcionalne jedinice nervnog sistema i specijalizovani su da prenose ,,poruke“ elektrohemijskim putem. Svaki neuron se sastoji iz tela u kome se nalazi ćelijsko jedro, a sa tela polazi različit broj nastavaka različite dužine. Neuroni primaju signale putem nastavaka koje zovemo dendriti i onda ih električnim impulsima dalje prenose u manje ili više udaljene delove nervnog sistema putem svog nastavka koji zovemo akson. Nervne ćelije mogu imati različit broj dendrita, ali samo jedan akson. Oko njega se nalazi mijelinski omotač izgrađen od membrane potpornih ćelija koji omogućava brzo prenošenje električnih impulsa.


Telo neurona može biti različitih veličina i oblika. Neki od najmanjih neurona su veličine svega oko 4 mikrometra ( mikrometar je hiljaditi deo milimetra), dok telo najvećih neurona ima prečnik i oko 100 mikrometara. Međutim, dužina aksona može biti veoma velika. Na primer, duž kičmene moždine se nalaze tela neurona koji inervišu skeletne mišiće. Jedan akson takvog neurona koji učestvuje u inervaciji mišića pokretača nožnog palca mora proći veoma dug put od dela kičme do stopala.

Iako se neuroni razlikuju po veličini i obliku, mogu se grupisati prema ulozi koju imaju u tri grupe:

  1. Senzorni (dovodni, aferentni) neuroni primaju signale sa različitih receptora i prenose ih do centralnog nervnog sistema (mozga i kičmene moždine);
  2. Motorni (odvodni, eferentni) neuroni prenose signale iz centralnog sistema do mišića i žlezda i tako regulišu njihove funkcije;
  3. Interneuroni prenose signale između motornih i senzornih neurona i tako omogućavaju njihovu međusobnu komunikaciju. Procenjuje se da oni čine više od 99,9 % svih neurona nervnog sistema.

Neuroni se mogu grupisati i prema broju nastavaka koji polaze sa tela ćelije (*setimo se da imaju samo jedan akson, ali da broj dendrita može biti različit) na:

  1. Multipolarne neurone koji imaju jedan akson i dva ili više dendrita. Motorni neuroni i interneuroni čine najveći broj multipolarnih neurona mozga;
  2. Bipolarne neurone koji imaju jedan akson i jedan dendrit. Ova vrsta neurona je retka i najveći broj se nalazi u organima čula vida, mirisa, ukusa, sluha i ravnoteže.
  3. Pseudounipolarne (pseudo-lažan, uni-jedan) neurone koji imaju jedan nastavak koji polazi sa tela ćelije, ali se onda račva na dve grane. Jedna se pruža do nekog receptora, a druga do centralnog nervnog sistema i signal se prenosi u smeru od receptora prema centralnom nervnom sistemu. Većina ovih neurona su senzorni neuroni koji se nalaze u ganglionima duž kičmene moždine i u ganglionima glavenih nerava.

Na ovoj slici možete videti prikaz različitog izgleda nekih od neurona kore velikog mozga:

Na kraju, u slikama ispod možete videti kako izgledaju pravi neuroni obojeni različitim tehnikama i fotografisani prilikom posmatranja pod mikroskopom, kao i neke kompjuterske rekonstrukcije njihovog izgleda ( na ovim sajtovima možete saznati više o tome: https://faculty.washington.edu/chudler/gall1.html , https://celltypes.brain-map.org/  ).

Na ovim linkovima, takođe, možete pogledati zanimljive video prikaze neurona i strukture nervnog sistema:

https://youtu.be/8YM7-Od9Wr8

https://youtu.be/EX7wzqAoeQA

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Create a free website or blog at WordPress.com.

Gore ↑

%d bloggers like this: