Homoseksualnost i neurobiologija

Homoseksualnost kao prirodna pojava

Osim kod ljudi, homoseksualno ponašanje se javlja i u životinjskom carstvu , i to zapravo dosta često. Prisustvo istoplonog seksualnog ponašanja se nije pojavilo odjednom. Ono se zapravo događa dugi niz godina, ali su naučnici tek 90-ih godina počeli sa posmatranjem životinja u tom pogledu.  Studije pokazuju da je poznato oko 1.500 životinjskih vrsta koje formiraju istopolne veze – od insekata, društvenih ptica i sisara, a posebno među morskim sisarima i primatima.

Biolog Bruce Bagemihl, naglašava da ne postoje anatomske ili endokrinološke razlike između isključivo homoseksualnih i isključivo heteroseksualnih životinjskih parova. Međutim, postoje i druga istraživanja koja dokazuju upravo suprotno. Zabeležene su hormonalne razlike među ključnim polnim hormonima, kao što su testosteron i estradiol, u poređenju sa onima koji učestvuju isključivo u heteroseksualnom parenju.

Jedna od životinja je i žirafa koja ima više aktivnosti između istih polova nego između suprotnih. U stvari, studije kažu da homoseksualni odnosi čine više od 90% svih posmatranih seksualnih aktivnosti kod žirafa. Mužjaci znaju da koketiraju, nežno trljajući vratom duž tela drugog mužjaka. Ova predigra može trajati i do sat vremena.

Delfini su jedni od poznatijih životinja koje ispoljavaju homoseksualno ponašanje, koje je jednako prisutno i kod mužjaka i kod ženki. Ono uključujue oralnu akciju gde jedan delfin njuškom stimuliše drugog. Kod njih se homoseksualne aktivnosti dešavaju sa približno istom učestalošću kao i heteroseksualna.

Kao i mnoge ptice, labudovi su monogamni i godinama se drže jednog partnera. Međutim, mnogi od njih biraju istopolnog partnera.  Oko 20% parova labudova žive u istopolnim zajednicama – i oni često osnivaju porodice zajedno. Česta je pojava parenja sa ženkom nakon čega je ona proterana po polaganju jaja. U drugim slučajevima muški labudovi usvajaju napuštena jaja.

Homoseksualnost je izražena i kod domaćih životinja. Studije sugerišu da do 8% mužjaka u krdima ovaca preferira druge mužjake, čak i kada su plodne ženke u blizini. Otkriveno je i da ove homoseksualne ovce imaju drugačiju moždanu strukturu od svojih heteroseksualnih srodnika i da oslobađaju manje polnih hormona.Za kraj, ostavljamo jedan od primera koji najčešće izaziva veliko čuđenje u široj populaciji. Homoseksualnost je česta pojava i među lavovima koje smatramo kraljevima životinja. Dva do četiri mužjaka često formiraju takozvane koalicije, gde zajedno rade na udvaranju zenkama odnosno lavicama. Oni zavise jedan od drugog kako bi se odbranili od drugih koalicija. Da bi osigurali lojalnost, muški lavovi jačaju veze međusobnim seksualnim činom. Mnogi istraživači ovo ponašanje nazivaju onime što se popularno naziva „bromansom“ (bromance), a ne homoseksualnim uparivanjem.

Neuroanatomija seksualnosti

Odavno se zna za strukturni polni dimorfizam kod ljudi na nivou prednjeg hipotalamusa. Međutim, postavlja se pitanje, da li bi on mogao da ima veze sa seksualnošću. Određena postmortem ispitivanja prednje komisure i jedara prednjeg hipotalamusa su pokazala izvesnu strukturnu korelaciju sa različitim seksualnim orjentacijama. Istraživanja su sprovedena na prednjem hipotalamusu, odnosno njegovom preoptičkom regionu. Da bi se razjasnila seksualnost, neophodno je osvrnuti se na neke razvojne aspekte nervnog sistema. Pol je određen aktivnošću para polnih hromozoma. Početkom embrionalnog razvoja gonade su bipotentne (imaju mogućnost razvoja u m/z gonade) i nemoguće je razlikovati ih između muškog i ženskog pola. Kasnije ekspresija gena (SRY), koji kodira protein nazvan faktor razvoja testisa (TDF) dovodi do razvoja testisa, dok njegova neaktivnost dovodi do razvoja jajnika. Ako se radi o muškom polu, testisi potom stvaraju hormone koji tuiču na razvoj ostatka tela uključujući tu i mozak. Androgeni iz testisa će dovesti do “maskulinizacije” mozga, a samim tim i prednjeg hipotalamusa.

Jedan naučnik (Le Vay) dao je pretpostavku da je ključ seksualnosti baš u hipotalamusu. Hipotetisao je da intersticijelna jedra prednjeg hipotalamusa 2 i 3 (INAH 2 i 3) pokazuju i polni i seksualni dimorfizam. Dakle razlikovala bi se strukturno i kod polova i kod individua različite seksualnosti. Od ranije je poznato da su ona veća kod muškaraca, a manja kod žena, ali je cilj bio povezati veličinu sa seksualnošću. Na postmortem uzorcima heteroseksualnih žena i muškaraca, kao i homoseksualnnih muškaraca analizirana je zapremina pomenutih jedara. Ona su bila mala kod onih sa seksualnim afinitetom prema muškarcima – heteroseksualne žene i homoseksualni muškarci; dok su bila velika kod onih sa afinitetom ka ženama – heteroseksualni muškarci. Problemi ovog istraživanja bili su to što se u uzorku nisu našle homoseksualne žene, postmortem istraživanje nije pouzdano za izvlačenje zaključaka i što postoje slučajevi gde veličina jedara nije odgovarala pretpostavkama. 

Dvoje naučnika (Laura S. Allen i Roger A. Gorski) analiziralo je veličinu prednje komisure, kao još jedne polno dimorfne strukture s kojom bi se mogao asocirati i seksualni dimorfizam. Utvđene su razlike u veličini kod homoseksualnih i heteroseksualnih osoba oba pola u okviru odgovarajućih godišta nalik na one koje se javljaju kod INAH zona hipotalamusa. Pošto više struktura pokazuje razlike kod individua različitog pola i različite seksualnosti uz napomenu o složenim interakcijama u okviru mozga, teško je odrediti pojedinačne faktore koji utiču na seksualnost. 

Važno je napomenuti da na osnovu ovih istraživanja nije moguće definitivno potvrditi da seksualnost potiče od pomenutih strukturnih osobina mozga različitih  individua.

Ljudska populacija i homoseksulanost – sociološki kontekst

Prema brojnim teorijama zavere, homoseksualnost je agenda nekih pojedinaca da se smanji populacija na Zemlji iz nekih nebuloznih razloga. Složićemo se da je to suluda ideja, a hajde da vidimo i zašto.

Najraniji prikaz homoseksualnosti datira iz mezolita, na mestu današnje Sicilije, gde su pronađeni crteži na zidovima pećina koji prikazuju polne odnose između 2 muškarca. U neolitu i bronzanom dobu su pronađene čovekolike figure sa ženskim grudima i penisom, što je za sada prvi prikaz interseks osoba. Vergilije je takođe napisao Ekloge, koje su uključivale primere homoerotske latinske književnosti, a Tibul je napisao elegije u kojima se pozivao na homoseksualnost. U staroj grčkoj su pronađene vaze sa slikovitim prikazom udvaranja ili polnih odnosa između muškaraca. Kasnije, u 1. veku nove ere, napravljena je Varenova šolja – ovo je bila rimska srebrna šolja za piće sa slikama muškaraca u seksualnom činu. Dakle, svakako nije nešto novo i neviđeno, za više informacija, ostavljamo vam naredne linkove:

Hronologija LGBT istorije: https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_LGBT_history

Umetnost i literatura: Traganje za korenima LGBTI pokreta: https://www.kuchutimes.com/2016/04/art-and-literature-tracing-the-roots-of-the-lgbti-movement/

Pre nego što nastavimo, osvrnimo se malo na savremenu LGBTI kulturu i njene predstavnike. Sigurno ste čuli za umetnike Fredija Merkjurija, Fridu Kalo i Dejvida Bouvija, filmove poput „Call me by your name“, „Brokeback mountain“ i „Love, Simon“, emisija poput „Ru Paul’s drag race“ i mnoge druge primere. Ostavili smo vam spiskove najpoznatijih umetnika, filmova, muzičara i drugih LGBTI ličnosti kao i neke interesantne isečke iz LGBTI pop kulture:

Da li ste znali da je ovih 11 poznatih umetnika bilo kvir?: https://theartgorgeous.com/know-10-famous-artists-queer/

8 LGBTQI + umetnika koje biste trebali znati: https://artsandculture.google.com/story/8-lgbtqi-artists-you-should-know/iQLiswH6mVfoJQ

50 najboljih LGBTQ filmova ikada napravljenih: https://www.esquire.com/entertainment/movies/g3392/best-gay-lgbt-movies-of-all-time/

52 najbolje LGBTQ+ emisije koje trenutno možete gledati na Netflix-u: https://www.gaytimes.co.uk/culture/the-best-lgbtq-inclusive-shows-you-can-watch-right-now-on-netflix/

Ultimativna A do Z enciklopedija LGBTQ muzičara i bendova: https://hornet.com/stories/lgbtq-musicians-encyclopedia-ultimate/

29 LGBTQ figura iz istorije koje treba da znate: https://www.attitude.co.uk/article/29-lgbtq-figures-from-history-you-need-to-know-about/22678/

50 trenutaka pop kulture koji su definisali deceniju LGBTQ izvrsnosti: https://www.cbc.ca/arts/50-pop-culture-moments-that-defined-a-decade-of-lgbtq-excellence-1.5376794

Možda ste upoznati sa Pride month-om, ali znate li kako je nastao? Godine 1969. desila se racija u Stounvalskoj krčmi u Menhetnu, što nije ništa neobično, uzevši u obzir da je krčmu držala mafija. Neophodno je naglasiti da je ta ista krčma pružala utočište pripadnicima LGBTI zajednice i da je ta specifična racija sprovedena poprilično nasilno. To je započelo niz protesta, što je kulminiralo do toga da se 27. juna 1970. održi prva Parada ponosa u Njujorku, Los Anđelesu i San Francisku u znak sećanja na stounvalske proteste, te se zbog toga, u zavisnosti od države u kojoj živite, u februaru, avgustu, junu ili septembru organizuje Pride month. Ovi protesti su doveli do izmena zakonskih regulativa po pitanju prava LGBTI zajednice, pa hajde da pogledamo kako je sve to izgledalo.

Pre svega, u starom Rimu nisu postojali zakoni koji eksplicitno zabranjuju homoseksualnost. Brakovi između muškaraca su bili zabranjeni, ali su heteroseksualni brakovi primarno imali ulogu u reprodukciji. Silovanje je bilo zabranjeno, pogotovu silovanje maloletnika i maloletnica, mada pod zakon nisu spadali robovi i prostitutke bilo kog pola. Seks sa vojnicima je bio kažnjiv smrću, ali nije bio orijentisan na pol učesnika, već na samo iskorišćavanje tela vojnika. Prve zakonske regulative protiv LGBTI zajednice dolaze sa širenjem hrišćanstva.

U 21. veku i dalje postoje države koje zakonom zabranjuju homoseksualne akte. Iran je jedina država koja aktivno sprovodi smrtne kazne za istopolne odnose. Afganistan, Brunei, Mauritanija, Nigerija, Saudijska Arabija, Somalija i Ujedinjeni Arapski Emirati, uprkos postojanju istog zakona, ne sprovode ga toliko često. Štaviše, u Sudanu se do 2020. kažnjavao analni seks, neovisno o seksualnom opredeljenju optuženih. U Rusiji, odnosi između žena nikad nisu bili kažnjivani, a odnosi između muškaraca su prestali da budu kažnjivani tek 1993. Postoje dokazi da su u Čečeniji 2017. kidnapovani pripadnici LGBTI zajednice, nakon čega su slati u koncentracione logore. Transseksualne osobe nemaju pravo da upravljaju motornim vozilima, jer se transseksualnost smatra mentalnim oboljenjem. Gej brakovi su zabranjeni ustavom iz 2020, pripadnici LGBTI zajednice ne smeju da usvajaju decu, pristupaju vojsci i nemaju zakonom propisanu zaštitu od diskriminacije na osnovu rodnog identiteta i seksualnog opredeljenja. Sa, ironično, vedrije strane, počev od 2018. godine, više nije neophodna hemijska kastracija da bi neko mogao da se izjasni kao homoseksualac. Sa druge strane, u Evropskoj uniji, kao jedan od zahteva za učlanjenje, neophodno je posedovati zakone protiv diskriminacije LGBTI zajednice, u svim pripadnicama EU je legalno biti gej, u 22 je dozvoljeno oformiti gej zajedništvo, a u 14 brak, usvajanje dece je dozvoljeno u 18, a služenje vojske u svih 27 država.

Srbija poseduje neobično ekstenzivnu istoriju anti-LGBTI zakona, koji datiraju iz vremena vladavine Otomanskog carstva. Najstariji zapis predstavlja Karađorđev zakonik iz 1804, nakon oslobađanja od turske vlasti. Biti gej nije bilo eksplicitno ilegalno, ali nije postojala mogućnost sklapanja braka. Otomani su prvi koji su zakonom dozvolili homoseksualne odnose na našim prostorima. Tokom vladavine Miloša Obrenovića, donet je Kaznitelni zakon koji gej odnose kažnjava zatvorom do 4 godine, premda su lezbejke bile ignorisane. Tu počinje ta zakonska havarija gde je u jednom momentu naše istorije bio zakonom zabranjen analni seks, a kasnije samo analni seks između muškaraca, a tek 1994. godine je postalo legalno biti gej. Homoseksualnost je prestala da se smatra bolešću 1997. godine nakon što je Srbija konačno usvojila ICD-10 pravilnik o psihijatrijskim bolestima (u svetu se to ne smatra bolešću još od 1987. nakon izdavanja izmenjenog DSM-III priručnika), ali su tek 2008. zvanično zabranjeni udžbenici koji karakterišu homoseksualnost kao bolest. U periodu između 2002. i 2012. godine doneseni su zakoni koji zabranjuju diskriminaciju na osnovu rodnog identiteta ili seksualne orijentacije, kao i medijsko pozivanje na nasilje, govori mržnje i slično. Homoseksualcima i ženama je tek 2010. godine dozvoljeno da služe vojsci, ali ta promena nije pomenuta ni na jednoj nacionalnoj televiziji. Država je dužna da pokrije deo troškova za operaciju promene pola počev od 2011, a tek od 2019. za promenu pola u zvaničnoj dokumentaciji više nije neophodna operacija, već samo potvrda psihijatra ili endokrinologa nakon godinu dana hormonske terapije (ne čudi podatak organizacije Geiten da 80% trans ljudi ne želi da prolazi kroz ovaj sistem, a prema izveštaju organizacije USAID, 90% LGBTI ljudi kaže da njihove zdravstvene potrebe nisu zadovoljene). Iste te godine je zabranjeno pripadnicima LGBTI zajednice da doniraju gamete za veštačku oplodnju.

Od 2019. se pominje „Zakon o istopolnim parterstvima“, ali se uporno odlaže njegovo donošenje. U Srbiji trenutno nije moguće sklapanje istopolnih brakova, jer oni nisu priznati ustavom iz 2006, ali dozvola istopolnih partnerstava omogućava partnerima da posećuju jedni druge prilikom hospitalizacije, da nasleđuju imovinu prilikom smrtnog slučaja, ali ne i da usvajaju decu. Više o ovoj temi možete pročitati na ovom linku:

U pripremi nacrt zakona o istopolnim zajednicama: http://www.politika.rs/sr/clanak/473040/U-pripremi-nacrt-zakona-o-istopolnim-zajednicama

Uprkos postojanju ovih zakona, Srbija se i dalje suočava sa izrazitom homofobijom i transfobijom. Neki od skorijih primera uključuju molbu za utočištem u Kanadi LGBTI aktiviste, nasilan napad na  čoveka sa ljubičastim transporterom za koji su napadači mislili da je roze torbica, i, pre samo godinu dana, protest učenika srednje škole zbog lažne dojave o organizovanju parade ponosa. Prema istraživanjima Centra za istraživanje i razvoj društva IDEAS i Gej lezbejskog info centra (GLIC) iz 2020. godine 82% ispitanika smatra da Srbija nije dobro mesto za život LGBTI osoba, a 9% ispitanih navelo je da je u poslednjih godinu dana  bilo izloženo nekom obliku nasilja. Posebno zabrinjava podatak koji ukazuje na učestalost seksualnog nasilja što prijavljuje 14% ispitanih. Čak 92% učesnika i učesnica u istraživanju smatra da postojeći mehanizmi ne mogu da im garantuju zaštitu, dok 53% smatra da poslodavci ne sankcionišu delotvorno diskriminaciju u radnom okruženju. Za više informacija, možete pogledati link ispod ovog pasusa. Ne pomaže puno ni postojanje ekstremističkih anti-LGBTI organizacija poput „Obraz“ i „1389“, kao ni pogrdni stavovi crkve. Prvi pokušaj za održanje parade ponosa bio je 2001. godine, ali zbog velikih pretnji ekstremista, država je zabranila organizovanje ovog skupa. Uz još nekoliko propalih pokušaja iz istih razloga, dolazimo do izveštaja Amnesty International-a 2014. godine koji iskazuje stav da Srbija ne mari mnogo za prava LGBTI zajednice, jer nije voljna da se zalaže za zaštitu od ekstremista i homofoba. Te iste godine u septembru je sprovedena prva parada ponosa u Srbiji bez većih incidenata. Više informacija na narednom linku:

Beograd prajd: https://sr.wikipedia.org/sr-ec/%D0%91%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%98%D0%B4

Godišnje LGBTI+ istraživanje 2020: https://ispostuj.me/godisnje-lgbti-istrazivanje-2020/?fbclid=IwAR28qAhRmEpYqij3GM1kiakDyzYCvzlrXgpXhTXFYJIUO-buUWfnl_kladg 

Pored problema sa  socijalnom stigmom i zakonom, postoji velika prevalenca diskriminacije u medicinskim ustanovama. Jedan primer toga je začetak epidemije AIDS-a. Prvi pacijenti su bila 2 gej muškarca 1981, te je naredne godine ova bolest okarakterisana kao GRID iliti „Gay Related Immunodeficiency Disease“. U septembru iste godine se pojavljuje AIDS kao jedan od naziva, ali stigma je trajala sve do 1991, kada je košarkaš Medžik Džonson oboleo i kada su zapravo počela intenzivna istraživanja na tu temu. Drugi bitan primer predstavlja konverziona terapija. Ova pseudonaučna praksa podrazumeva fiziološke, fizičke ili spiritualne intervence u cilju „izlečenja“ homoseksualnosti, bez ikakvih naučnih dokaza. Neke od intervencija uključuju lobotomiju, hemijsku kastraciju, averzivnu terapiju (elektrošokovi ili lekovi koji izazivaju mučninu uz istovremeno izlaganje homoerotičnom sadržaju) i masturbaciono rekondicioniranje. Većinu organizacija koje propagiraju konverzionu terapiju, poput National Association for Research and Therapy of Homosexuality-a, finansira crkva. Danas je ova praksa u izumiranju, ali samo Malta, Nemačka i Albanija imaju zakone koji eksplicitno zabranjuju primenu konverzione terapije. Trenutno je doživotno ili na neodređeno vreme LGBTI osobama, posebno muškarcima koji su imali odnos s drugim muškarcima, zabranjeno davati krv u Sloveniji, Hrvatskoj, Islandu, Ukrajini, Maleziji, Singapuru i Trinidadu i Tobagu. U nekim zemljama, poput Sjedinjenih Američkih Država, Srbije, Francuske, Danske ili Australije, ograničenja se odnose na razdoblje od poslednjeg seksualnog odnosa, u Srbiji se pominje samo analni odnos u periodu od 6 meseci. Za više informacija o diskriminaciji trans osoba u zdravstvu u Srbiji, i mnogim drugim temama, možete posetiti jutjub kanal trans aktivistkinje Sonje Sajzor:

Sonja Sajzor: https://www.youtube.com/channel/UCBzyVX4S-4-Evf6GtEzCcEQ

Jednako je poražavajuća objava Američkog psihijatrijskog društva da pripadnici LGBTI zajednice statistički duplo više oboljevaju od neke mentalne bolesti nego osobe heteroseksualnog opredeljenja, 2.5 puta je viša incidenca depresije, anksioznosti i zloupotrebe alkohola i droge, a duplo češće žene pate od težeg oblika alkoholizma. Svaka osma osoba LGBTI populacije u periodu između 18. i 24. godine, i svaka druga trans osoba, je nekad razmišljala o suicidu, što je 4 puta češće nego u heteroseksualnoj populaciji iste starosne dobi.

Postoji još mnogo drugih nepovoljnih socioloških faktora poput toksične muškosti, kao što je potreba da se igračkama, bojama i odeći dodeluju polne oznake, internalizovane homofobije, gde se neko ne smatra muškarcem ukoliko nije stereotipično muževan i obožava sport, činjenice da je za većinu pripadnika LGBTI zajednice jedini način da upoznaju druge ljude putem aplikacija kao što je Grinder, a priča o zločinima koji su se desili pomoću te aplikacije, kao i većinsko prisustvo prethodne dve stavke, su priča sama za sebe. Vredi pomenuti i koncept „Izlaženja iz ormana“, gde su ljudi primorani da rizikuju sopstvene živote ili položaje u društvu da bi uživali jednaku autentičnost kao njihovi heteroseksualni sugrađani, zbog činjenice da je njihova orijentacija ili indetifikacija u velikoj meri stigmatizovana, što od strane društva, što od strane organizovanih religija.

Za kraj bismo želeli da navedemo imena organizacija koje se bave pravima LGBTI populacije u Srbiji, te da im se ovim putem zahvalimo na njihovom radu:

Parada Ponosa Beograd: http://parada.rs/

Udruženje „Da Se Zna“: https://dasezna.lgbt/

Gej Lezbejski Info Centar: http://gayecho.com/glic/

Gej Strejt Alijansa: http://gsa.org.rs/

Grupa IZAĐI: https://izadji.rs/

Organizacija za Lezbejska i Ljudska Prava: http://www.labris.org.rs/

Geten: https://www.transserbia.org/o-nama

Inicijativa Mladih za Ljudska Prava: https://www.yihr.rs/bhs/

Heartefact: https://heartefact.org/sr/naslovna

GayEcho: https://gayecho.com/news/

Optimist: http://www.optimist.rs/

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Blog na WordPress.com.

Gore ↑