Multipla skleroza (MS)

Ilustracija preuzeta sa: vecteezy.com

Definicija i klinička slika

Multipla skleroza (MS) hronična progresivna demijelinizaciona bolest CNS-a, autoimunskog porekla.

Skleroza (od grčke reči  ,,σκληρός“ što znači ,,očvršćavanje“) u multiploj sklerozi se odnosi na plakove (,,ožiljke“) koji se formiraju u mozgu i kičmenoj moždini kao posledica inflamacije koja dovodi do  demijelinizacije i posledičnog oštećenja aksona.

U osnovi ove bolesti nalazi se proces demijelinizacije, odnosno, dolazi do gubitka mijelina koji je važan za adekvatno prenošenje akcionog potencijala.

Kliničku sliku karakterišu neurološki deficiti sa prostornom i vremenskom disocijacijom. Razlikujemo četiri različita oblika ispoljavnja MS:

1. Relapsno-remitentan (RR):

Najčešći oblik koji se karakteriše relapsima praćenim fazama remisije (oporavka). Oporavak može biti potpun ili dolazi do zaostajanja sekvela (posledica bolesti). Između napada bolesti nema progresije.

2. Primarno progresivan:

Ovo je najzastupljeniji oblik MS kod muškog pola. Karakteriše ga progresivna neurološka onesposobljenost bez remisija i rezolucije (nestajanja) simptoma. Ova forma MS počinje da se ispoljava u nešto kasnijem životnom dobu u odnosu na očekivano (20-40.godine).

3. Sekundarno progresivan

Razvija se kod svakog drugog pacijenta sa RR oblikom posle 10 do 15 godina. Dolazi do progresije bolesti različitog stepena u okviru koje mogu da se jave i povremeni relapsi.

4. Progresivno-relapsni: Najređi oblik. Progresija bolesti i gubitak neuroloških funkcija od početka sa ustaljenom pojavom relapsa.

Epidemiologija

Procenju se da oko 2,5 miliona ljudi u svetu boluje od MS. Srbija spada u zemlje sa visokom prevalencijom obolevanja od MS (>30 obolelih na 100.000 stanovnika). U pokretače MS, pored genskih faktora, spadaju i faktori sredine kojima se izlažemo tokom adolescencije poput pušenja, manjka unosa vitamina D, manjka izloženosti sunčevom zračenju (veća učestalost u zemljama severne hemisfere), infekcije Epstein-Barr virusom (uzročnik infektivne mononukleoze) i gojaznosti. Navedeni faktori, kod osoba koje su genetski predisponirane, povećavaju rizik od oboljevanja.

Pik incidencije je između 20. i 40. godine i pri tome je MS dva puta češća kod žena.

Zanimljivost 1: Škotska i Norveška se nalaze na sličnoj geografskoj širini, odnosno, postoji slična izloženost sunčevim zracima u toku godine, ali je incidenca MS u Norveškoj niža za oko 50% u odnosu na Škotsku zbog vitaminom D bogate ishrane u ovoj zemlji (prevashnodno veće unošenje ribjih ulja bogatih vitaminom D).

Zanimljivost 2: Mnoge studije su pokazale da uticaj na nastanak bolesti ima čak i to kada se neko rodi. Veći rizik za obolevanje imaju deca koja se rađaju u proleće, u odnosu na decu koja se rađaju tokom zime. Smatra se da su žene koje rađajaju decu u proleće, tokom svoje trudnoće bile mnogo manje izložene sunčevom značenju, u odnosu na žene koje se porađaju zimi.

Genski faktori

Nasleđivanje određenih gena može učiniti osobu podložnom nastanku MS, ali za njeno ispoljavanje, neophodno je da osobe sa predispozicijom za nastanak bolesti budu izložene određenim sredisnkim faktorima. Osobe koje poseduju određene varijante humanog leukocitnog antigena (HLA), koje utiču na način na koji imune ćelije prepoznaju sopstvene antigene, su podložnije nastanku MS. Značajna je i mutacija gena za alfa interleukin-2 receptor čija je uloga da vezuje intereleukin-2 (supstanca preko koje se vrši komunikacija između ćelija imunog sistema), koji podstiče aktivnost T limfocita koji su prethodno senzibilisani (aktivirani), najverovatnije, određenim nepoznatim antigenom iz spoljašnje sredine.

Zanimljivost 3: Danas znamo da ova bolest nema uticaja na plodnost, kao ni da sam porođaj ne menja tok bolesti. Rizik da majka obolela od MS dobije bolesno dete iznosi 2%.

Terapija

Lek postoji! Lečenjem se MS može u potpunosti držati pod kontrolom, a lek obolelima omogućava normalan život.  Srpski neurolozi su u rangu svetskih, ali ipak 9 od 10 obolelih pacijenata u Srbiji se ne leči. Preko 7 500 porodica obolelih od MS vodi bitku za zdravlje najmilijih, a o trošku države leči se svega 1 500 pacijenata (za razliku od sveta i regiona). Najjeftiniji i najmanje efikasni lekovi koštaju oko 10.000 evra godišnje, a savremeniji lekovi su najmanje duplo skuplji. Dok čekaju svoj red za lečenje na listi RFZO mnogi od njih ne hodaju, ne vide ili čak ne govore.

Terapija MS se sastoji u primeni kortikosteroida, interferona β, glatiramel-acetata, plazmafereze… Kortikosteroidi se koriste kada dođe do relapsa. U slučaju izraženog pogoršanja, plazma (tečni deo krvi) pacijenta se može zameniti plazmom donora i ova procedura se naziva plazmafereza. Interferon β, takođe, predstavlja standardnu terapiju jer smanjuje produkciju citokina. Glatiramel-acetat odlaže oštećenje mijelina u CNS-u. Terapija koja utiče na tok bolesti (disease modifying therapy) podrazumeva terapiju koja smanjuje broj pogoršanja (relapsa) u kliničkom toku bolesti, i u potpunosti stavlja ovo teško oboljenje pod kontrolu. U okviru ove terapije koriste se sledeći lekovi: dimetil fumarat (antiinflamatorni lek), fingolimod i teriflunomid (imunosupresivni lekovi), alemtuzumab i natalizumab (monoklonska antitela).

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Blog na WordPress.com.

Gore ↑